Π Ε Ρ Ι
Θ Ε Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ
Ἤτοι, ἔκθεσις συνοπτικὴ
τῶν ἀρχῶν τῆς Ὀρθοδόξου Θεολογίας
εἰς κεφάλαια ΙΒ΄ (12) πονηθεῖσα ὑπὸ
Μιχαὴλ Κωνσταντίνου Μπερκουτάκη
ἐν ἔτει σωτηρίῳ 2013
Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΟΝ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΟΥ ΠΑΤΕΡΑ,
ΤΟΝ ΠΑΝΟΣΙΟΛΟΓΙΩΤΑΤΟ
ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ π. ΛΑΥΡΕΝΤΙΟ ΓΡΑΤΣΙΑ,
ΩΣ ΑΡΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ ΑΝΤΙΔΩΡΟΝ.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΜΕΡΟΣ 1ο: ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΠΡΑΞΙΑ
Κεφάλαιον Α΄: Περὶ τοῦ πρωτείου τῆς ἀγάπης………………..….σελ. 5
Κεφάλαιον Β΄: Περὶ τοῦ εὐσεβισμοῦ (pietismus)……………….….σελ. 7
ΜΕΡΟΣ 2ο: ΖΩΗ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑ
Κεφάλαιον Γ΄: Περὶ τῆς εἰσόδου εἰς τὸ ἀποθετὸν κάλλος…......σελ. 11
Κεφάλαιον Δ΄: Περὶ τῆς κακοδοξίας...………………………….….σελ. 14
Κεφάλαιον Ε΄: Περὶ τῆς Παραδόσεως……………………….….….σελ. 17
ΜΕΡΟΣ 3ο: Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
Κεφάλαιον ΣΤ΄: Περὶ τῆς Ἁγίας Γραφῆς ἐν τῇ Παραδόσει……σελ. 21
Κεφάλαιον Ζ΄: Περὶ Θεοπνευστίας καὶ ἀσυνεννοησίας……….σελ. 23
Κεφάλαιον Η΄: Περὶ τοῦ γλωσσομονισμοῦ………..……………...σελ. 25
ΜΕΡΟΣ 4ο: Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ
Κεφάλαιον Θ΄: Περὶ τῆς Θεογνωσίας……………………….….….σελ. 28
Κεφάλαιον Ι΄: Περὶ τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν………….........σελ. 31
Κεφάλαιον ΙΑ΄: Περὶ τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν Θέωσιν………….…….σελ. 70
Κεφάλαιον ΙΒ΄: Περὶ τῆς ψευδωνύμου θεολογίας…………...….σελ. 36
Ἐπιμύθιον: Ἐξομολόγησις ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ βίου.………......σελ. 38 |
ΜΕΡΟΣ 1ο: ΚΕΦΑΛΑΙΑ Α΄- Β΄
ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΟΡΘΟΠΡΑΞΙΑ
«…ὁλόκληρος
ἡ πορεία τῆς ἐν Θεῷ ζωῆς μου ὡδήγησεν ἐμὲ εἰς τὴν
πεποίθησιν, ὅτι ἑκάστη παρέκκλισις τῆς νοερᾶς ἡμῶν
συνειδήσεως ἀπὸ τῆς ὀρθῆς κατανοήσεως τῆς ἀποκαλύψεως
ἀντανακλᾶ ἀναποφεύκτως ἐπὶ τῶν ἐκδηλώσεων τοῦ πνεύματος
ἡμῶν εἰς τὴν πράξιν τῆς καθ᾽ ἡμέραν ἡμῶν ὑπάρξεως. Ἄλλαις λέξεσιν: Ἡ
ἀληθῶς δικαία ζωὴ προϋποθέτει ὀρθὴν ἀντίληψην περὶ τοῦ
Θεοῦ, περὶ τῆς Ἁγίας Τριάδος…» (Γέρων Σωφρόνιος Σαχάρωφ,
«Ὀψόμεθα τὸν Θεὸν καθώς ἐστι», ἔκδ. 1992, σελ. 14)
Κεφάλαιον Α΄: Περὶ τοῦ πρωτείου τῆς ἀγάπης.
χριστιανικὴ
διδασκαλία εἶναι καταγεγραμμένη στὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ στὰ
ἔργα τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἀσφαλὴς ὅμως γνώση της
προϋποθέτει τὴν ἀνάπτυξη ὁρισμένων παράλληλων ζητημάτων ποὺ
κατὰ τὴ γνώμη μας ἀποτελοῦν τὰ μόνα ἀσφαλῆ θεμέλια τῆς ὀρθῆς
κατανόησής της. Τὰ ζητήματα αὐτὰ σχετίζονται τόσο μὲ τὸν
τρόπο λειτουργίας τοῦ μυστηρίου τῆς Θεολογίας, ὅσο καὶ μὲ τὴν
ὀρθή γλωσσική του διατύπωση. Αὐτὰ τὰ ζητήματα θὰ
προσπαθήσουμε τὸ κατὰ δύναμιν νὰ ἀναπτύξουμε συνοπτικὰ στὴ
συνέχεια τοῦ λόγου μας. Ἂς ἀρχίσουμε λοιπὸν μὲ τὴν
παρουσίαση τῆς σχέσης ποὺ ὑφίσταται ἀνάμεσα στὸ δόγμα καὶ τὸ
ἦθος, ἀνάμεσα στὴν ὀρθοδοξία καὶ τὴν ὀρθοπραξία.
λοι
οἱ μεγάλοι Πατέρες καὶ Διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας
ἀγωνίστηκαν γιὰ τὴν ὀρθὴ διατύπωση καὶ ἐπιβολὴ τῶν
ὀρθόδοξων δογμάτων. Ὁ Μέγας Ἀθανάσιος γιὰ παράδειγμα καὶ οἱ
Καππαδόκες Πατέρες ἀγωνίστηκαν γιὰ τὴ διατύπωση καὶ
ἐπιβολὴ τοῦ Τριαδολογικοῦ δόγματος, ὁ Ἅγιος Κύριλλος
Ἀλεξανδρείας καὶ ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ ὁμολογητὴς ἀγωνίστηκαν
γιὰ τὴ διατύπωση καὶ ἐπιβολὴ τοῦ Χριστολογικοῦ δόγματος
κ.ο.κ. Στὸν ἀγώνα αὐτὸ γνώρισαν διωγμούς, φυλακίσεις,
ἐξορίες καὶ μαρτύρια, ἐνῶ παράλληλα σήκωσαν τὸ βαρὺ σταυρὸ
τῆς συκοφαντίας καὶ τοῦ ἀνθρώπινου κατατρεγμοῦ. Παρόλα αὐτὰ
ἔμειναν μέχρι τέλους ἀνυποχώρητοι στὰ ζητήματα ποὺ
ἀφοροῦσαν τὴν ὀρθότητα τῆς χριστιανικῆς πίστης καὶ
ἀγωνίστηκαν ἕως θανάτου γιὰ τὴν ὑπεράσπιση τῆς δογματικῆς
διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ διάφοροι αἱρετικοί, ποὺ
εἶχαν κατὰ κανόνα μὲ τὸ μέρος τους τὴν κοσμικὴ ἐξουσία καὶ
ἐπεδίωκαν τὶς πολιτειακὲς ἐπεμβάσεις στὰ ἐσωτερικὰ
ζητήματα τῆς Ἐκκλησίας, χρησιμοποίησαν κάθε θεμιτὸ καὶ
ἀθέμιτο μέσο γιὰ νὰ ἀναγκάσουν τοὺς Πατέρες νὰ παρεκκλίνουν
ἔστω καὶ κατ᾽ ἐλάχιστο ἀπὸ τὴν ὀρθὴ διατύπωση τῆς
χριστιανικῆς πίστης. Ἀντιμετώπισαν ὅμως πάντα τὴ γενναία
καὶ ἀνένδοτη ἀντίστασή τους, ἡ ὁποία ἐκφράζεται συνοπτικὰ μὲ
τὰ λόγια τοῦ Ἁγίου Μάρκου Ἐφέσου τοῦ Εὐγενικοῦ: «…οὐ χωρεῖ συγκατάβασις εἰς τὰ τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως…».
ἄτεγκτη
στάση τους γεννᾶ μία σειρὰ ἀπὸ λογικὰ ἐρωτήματα. Γιατί οἱ
Πατέρες ἐμμένουν στὴν ὀρθὴ διατύπωση τῆς χριστιανικῆς
πίστης; Γιατί ἐμφανίζονται ἀνυποχώρητοι στὸ ζήτημα αὐτό;
Γιατί ἀγωνίζονται μέχρι θανάτου γιὰ τὴν ὀρθὴ διατύπωση καὶ
ἐπιβολὴ τῶν ὀρθόδοξων δογμάτων; Ἂν ἡ στάση τους δὲν ἔχει
κάποια πρακτικὴ ἀξία, τότε πρὸς τί οἱ αἱματηρὲς διαμάχες μὲ
τοὺς αἱρετικοὺς ποὺ γιὰ αἰῶνες συντάραξαν τὴ Ρωμαϊκὴ
αὐτοκρατορία; Δὲν θὰ ἦταν ἄραγε σωστότερο νὰ φανοῦν οἱ
Πατέρες διαλλακτικοὶ ἀπέναντι στὶς προκλήσεις τῶν
αἱρετικῶν καὶ νὰ ἐπιδιώξουν μία εἰρηνικὴ σύνθεση τῶν
διαφορῶν ποὺ τοὺς χώριζαν ἀπὸ αὐτούς, ἀποβλέποντας στὴν
ἀποκατάσταση τῆς ὁμόνοιας καὶ τῆς ἀγάπης μεταξὺ τῶν
χριστιανῶν; Γιατί ἀπουσιάζει παντελῶς ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο
τους ἡ ἔννοια τοῦ λεγόμενου «πρωτείου τῆς ἀγάπης» ποὺ τόσο
ἔντονα προβάλλεται σήμερα ἀπὸ ὁρισμένους θεολογικοὺς
κύκλους; Ἡ κοινή ἀπάντηση ὅλων αὐτῶν τῶν ἐρωτημάτων βρίσκεται
στὴ στενότατη σχέση ποὺ ὑφίσταται ἀνάμεσα στὸ δόγμα καὶ τὸ
ἦθος, ἀνάμεσα στὴν ὀρθοδοξία καὶ τὴν ὀρθοπραξία. Οἱ
Πατέρες δὲν ὑποχωροῦν στὰ ζητήματα ποὺ σχετίζονται μὲ τὴν
ὀρθότητα τῆς χριστιανικῆς πίστης, γιατί γνωρίζουν πὼς τὰ
δόγματα δὲν εἶναι ἀφηρημένες θεωρητικὲς ἀρχές, δὲν εἶναι
νοησιαρχικὰ δημιουργήματα τῆς ἀνθρώπινης σκέψης, τὰ
ὁποῖα ὁ χριστιανὸς καλεῖται νὰ ἀποδεχθεῖ διανοητικά, ἀλλά
ἀντίθετα ἀποτελοῦν τὴν ὀρθὴ γλωσσικὴ διατύπωση τῆς
ὀντολογικῆς «γνώσης» ποὺ προσφέρει στὸν κτιστὸ ἄνθρωπο ἡ
ἀληθινὴ ἕνωσή του μὲ τὸν ἄκτιστο Θεό. Καὶ μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴ
«γνώση» καὶ τὴν ὀρθὴ γλωσσική της διατύπωση ὁρίζεται τὸ
ὀρθόδοξο ἦθος, ἡ ἀληθινή δηλαδή ζωὴ ποὺ μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει
τὸν κάθε ἄνθρωπο στὴν προσωπική του ἕνωση μὲ τὸ Θεὸ καὶ στὴν
πραγμάτωση τῆς ἁγιότητας.
ποκαλυπτικὸς
στὸ σημεῖο αὐτὸ εἶναι ὁ λόγος τοῦ ἀββᾶ Ἀγάθωνα, τὸν ὁποῖο
καὶ παραθέτουμε ἀπὸ τὸ Γεροντικό: «…Λέγανε γιὰ τὸν ἀββᾶ
Ἀγάθωνα, ὅτι κάποιοι πῆγαν νὰ τὸν συναντήσουν, γιατὶ
ἄκουσαν πὼς εἶχε πολλὴ διάκριση. Καὶ θέλοντας νὰ δοκιμάσουν
τὸν γέροντα, ἂν ὀργίζεται, τοῦ εἶπαν:
– Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων; Μᾶς εἶπαν γιὰ σένα πὼς εἶσαι πόρνος καὶ ὑπερήφανος.
– Ναί, ἔτσι εἶναι. Ἀπάντησε ἀτάραχος ὁ ἀββᾶς Ἀγάθων. Τότε τοῦ λένε:
– Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων, ὁ φλύαρος καὶ κατάλαλος;
– Ναί, ἐγὼ εἶμαι. Ἀποκρίθηκε καὶ πάλι αὐτός. Τότε λοιπόν τοῦ λένε:
– Ἐσὺ εἶσαι ὁ Ἀγάθων, ὁ αἱρετικός; Καὶ ἀποκρίθηκε ὁ γέροντας:
– Ὄχι, αἱρετικὸς δὲν εἶμαι. Τότε οἱ ἐπισκέπτες τὸν παρακάλεσαν, λέγοντας:
–
Πές μας, γιατί ὅλα ὅσα σοῦ εἴπαμε τὰ ἀποδέχθηκες, ἐνῶ αὐτὸν
τὸ λόγο δὲν μπόρεσες νὰ τὸν βαστάξεις; Καὶ ὁ γέροντας
ἀπάντησε: